Ziektebeeld: Thoracic outlet syndroom
Het Thoracic Outlet Syndroom (TOS) is een verzamelnaam voor aandoeningen waarbij
de vaatzenuwbundel in het schoudergebied bekneld raakt.
Andere namen voor deze aandoeningen zijn schoudergordelsyndroom en neuro vasculair
compressie syndroom. Neuro betekent zenuw; vasculair wil zeggen dat het de
vaten betreft en compressie betekent verdrukking of beknelling. De vaat zenuwbundel
is een geheel van bloedvaten en zenuwen. De beknelling ontstaat meestal ter
hoogte van het bovenste halsgedeelte en de borst. Hier ligt de vaat zenuwbundel
in een nauwe ruimte tussen de aanwezige spieren, botten en banden. de afknelling
kan op drie plaatsen zijn:
De ondersleutelbeenslagader en de onderste wortels van de plexus brachialis
(armvlecht van takken van de onderste hals- en bovenste borstkaszenuwen) kunnen
beklemd raken tussen voorste en middelste scheve halsspier (m. scalenus) bij
het kruisen van de eerste rib.
De ondersleutelbeen- ader en/ of slagader en/ of de binnenste wortel kunnen
beklemd raken achter het sleutelbeen in de ruimte tussen sleutelbeen en eerste
rib (costaclaviculaire ruimte).
De oksel- ader en/ of slagader en/ of één van de zenuwen van
de plexus (armvlecht van takken van de onderste hals- en bovenste borstkaszenuwen)
kunnen beklemd raken tussen de pees van de kleine borstspier (m. pectoralis
minor) en het ravenbekvormig uitsteeksel van het schouderblad (processus coracoïdeus).
De klachten kunnen in de hele arm zijn of duidelijk afgebakend in bepaalde
regio's
van de arm en hand (afhankelijk van welke zenuw of bloedvat is bekneld). De
klachten kunnen zijn: pijn, tintelingen, dof gevoel, zwaar gevoel.
Symptomen
De meeste klachten worden veroorzaakt door druk op de zenuw. Deze pijn is
voelbaar in de schouder en straalt uit naar de arm en de hand. Vaak zijn er
ook uitstralende pijnen naar de nek en het achterhoofd. De pijnklachten kunnen
samengaan met prikkelingen en een slapend gevoel in de arm of de hand. Bij
sommige mensen treedt krachtverlies op wanneer ze de armen boven de schouders
houden.Een koud gevoel van de arm en bleekheid van de huid kunnen het gevolg
zijn van een beknelling van de slagader.
Zwelling en een gespannen gevoel van de arm, blauwe verkleuring van de hand
en het opzwellen van oppervlakkig liggende aders wijzen op beknelling van
de ader.
Kenmerkend voor al deze klachten is dat zij meestal ontstaan bij werkzaamheden
waarbij de armen hoger dan de schouders worden gebracht: was ophangen, witten
van het plafond, op een schoolbord schrijven, het haar opmaken.
Symptomen van bloedvatbeknelling:
Zwelling in arm of hand.
Blauwachtige verkleuring van de hand.
Zwaar gevoel in arm of hand.
Een kloppende plek boven het sleutelbeen.
Diepe, kiespijnachtige pijn in de nek en schouderregio, die 's nachts erger
lijkt te worden.
Armen en handen raken snel vermoeid.
Neurologische symptomen (zenuwbeknelling):
Spierzwakte en atrofie (degeneratie) van o.a. de grijpspieren.
Moeite met fijnmotorische taken van de hand.
Krampen in de buigspieren van de vingers aan de onderkant van de onderarm.
Pijn in arm en hand.
Tintelingen en doofheid in nek, schouder, hand en arm.
Andere symptomen die schijnen voor te komen zijn: een brandend gevoel, verlies
van warm- koud gevoel en een koud gevoel in hand of arm.
Oorzaken
Het Thoracic Outlet Syndroom kan op verschillende manieren ontstaan. Het syndroom
kan spontaan optreden of het gevolg zijn van een ongeval. Ook een verkeerde
houding kan de symptomen veroorzaken. Werkomstandigheden zijn soms van invloed
op het ontstaan van het syndroom, bijvoorbeeld wanneer u langdurig met de
armen boven het hoofd werkt. Werken met neerhangende schouders, zoals typen
op een laaggeplaatst toetsenbord, kan de symptomen eveneens opwekken. Dergelijke
houdingen vernauwen de ruimte waar de vaatbundel doorheen loopt.
Bij sommige mensen is de ruimte tussen de eerste rib en het sleutelbeen altijd
wat vernauwd. Dit komt bijvoorbeeld door de aanwezigheid van extra ribben
in de hals, misvormingen van de eerste rib of een in slechte stand genezen
sleutelbeenbreuk. Deze lichamelijke afwijkingen verhogen de kans op het Thoracic
Outlet Syndroom.
Bij 90% van de patiënten wordt het syndroom veroorzaakt door beknelling
van de armzenuwen. Bij de overige 10% zijn er afwijkingen in het (slag)aderlijke
stelsel door directe beschadiging van de onder het sleutelbeen liggende ader
en slagader.
De bouw van je lichaam kan de gevoeligheid voor TOS vergroten:
Er kan een extra rib aanwezig zijn, die bevestigd is aan 1 van de nekwervels.
Hierdoor is minder ruimte in de regio van de thoracic outlet. Deze specifieke
klacht heet halsribsyndroom (alle normale ribben zitten aan de borstwervels).
De aanhechting van de 2 scalenusspieren (scheve halsspieren) aan de 1e rib
kan dichter bij elkaar zitten dan normaal. Dit is 1 van de mogelijke oorzaken
van scalenussyndroom.
Een (slag)ader of zenuw kan door de scalenusspier (scheve halsspier) heen
lopen.
Afwijkingen leiden niet per definitie tot klachten, maar de kans erop neemt
wel toe.
Een tweede groep van oorzaken heeft te maken met hoe iemand functioneert.
Als je steeds telefoneert met de hoorn geklemd tussen hoofd en nek, worden
de scalenusspieren sterker ontwikkeld. Dit kan leiden tot scalenussyndroom.
Als je steeds met je armen boven je hoofd werkt, wordt de kleine borstspier
uitgerekt (strakgetrokken). Mogelijk gevolg: pectoralis minor syndroom.
Als je vaak zware lasten draagt, kan de ruimte tussen 1e rib en sleutelbeen
kleiner worden: costoclaviculair syndroom.
Mensen die met de computer werken zitten vaak met hun nek naar voren. De bovenkant
van de scalenusspieren (aan de nekwervels) wordt daardoor naar voren getrokken,
en de ruimte tussen spieren en 1e rib (thoracic outlet) wordt kleiner: scalenussyndroom.
Het dragen van zware rugzakken heeft waarschijnlijk vooral effect op de ruimte
tussen 1e rib en sleutelbeen (costoclaviculaire ruimte).
TOS kan indirect zelfs voortkomen uit astma. Mensen met astma hebben een "hogere"
ademhaling, d.w.z. meer met de borstkas dan met de buik. Bij de ademhaling
wordt de 1e rib meer omhoog getrokken, en dus is er minder ruimte tussen rib
en sleutelbeen: costoclaviculair syndroom.
Tenslotte kunnen ook trauma's (ongevallen) TOS veroorzaken. Denk bv. aan whiplash
of aan een gebroken sleutelbeen (of rib) dat niet goed geheeld is.
Het is een van de weinige plekken waar een onderscheid wordt gemaakt tussen symptomen door vaatbeknelling en door zenuwbeknelling. Aangezien bloedvaten "bestuurd" worden door zenuwen, moet het onderscheid ook weer niet al te rigide gemaakt worden.
Diagnostiek
De diagnose Thoracic Outlet Syndroom is zeer moeilijk te stellen. Er zijn
geen objectieve criteria waarmee de aandoening aangetoond kan worden. Dit
betekent dat de diagnose berust op uw persoonlijke verhaal (anamnese) over
de voorgeschiedenis en de verschijnselen en op een lichamelijk onderzoek.
Het is daarom belangrijk dat u de klachten zo goed mogelijk omschrijft en
aangeeft onder welke omstandigheden, bij welke bewegingen en houdingen zij
optreden. Er zijn geen laboratoriumtests of vaatfoto's die het syndroom met
zekerheid kunnen aantonen.
Bij (zeldzame) complicaties van het aderlijke of slagaderlijke stelsel zijn
vaatfoto's wel zinvol. Deze laten zien of de wand van de sleutelbeenslagader
onregelmatig is. In dat geval wordt meestal aangenomen dat er beschadigingen
zijn als gevolg van het Thoracic Outlet Syndroom.
De test volgens Roos wordt wel gebruikt om de aandoening aan te tonen, maar
het is niet met zekerheid aan te tonen.
De armen worden zijwaarts gehouden 70° en de ellebogen zijn 70° gebogen.
Er wordt nu langzaam en krachtig met beide handen een vuist gemaakt en je
spreidt en strekt daarna de vingers langzaam en krachtig. Deze test moet gedurende
drie minuten kunnen worden uitgevoerd zonder dat er klachten optreden.
De fysiotherapeut
Een fysiotherapeut kan de beweeglijkheid van de schouder bevorderen door middel
van oefeningen en het mobiliseren van de schouder. Het mobiliseren kan door
middel van rekoefeningen volgens Anderson, Janda en/of Evjenth/Hamberg.
Anderson: de patiënt zelf (actief) zoekt de bewegingsgrens op. En daar houdt hij/zij rustig 10-30 tellen de spier op lengte. De accenten liggen in eerste instantie op een lichte en later fase in een toenemende rek. Je vergroot hierbij je spierbewustzijn en bevordert de soepelheid. Je leert heel bewust wat rekken is en leert voelen dat spierspanning afneemt bij een juiste mate van rekken. De ademhaling wordt eveneens betrokken bij het rekken: inzet van het rekken combineren met uitademen en verder rustig blijven doorademen, niet persen.
Janda: Hierbij vraagt de fysiotherapeut of je eerst weerstand wil geven in de bepaalde beweging dit 8 seconden aan te houden. Dan ontspannen en de fysiotherapeut brengt binnen 3 seconden rustig de spier op lengte en vervolgens daar 10 seconden vastgehouden(afhankelijk van de afweerspanning). Dit wordt ongeveer in een serie van 4-6 herhalingen uitgevoerd.
Evjenth/Hamberg: Deze methode is een verdieping van de Janda methode. Bij deze methode begin je in de middenpositie. De fysiotherapeut en patiënt geven gelijke weerstand en schuif dan steeds een aantal fases op naar de rekgrens. Dit gebeurt door aanspannen- ontspannen-opschuiven …..enz. Afhankelijk van de mate van bewegingsbeperking, zal de rekmethode langer worden volgehouden (soms tot wel 2 minuten)
Het toedienen van elektrische prikkels vermindert soms de pijn. Hierbij wordt eventueel interferentie gegeven. Vaak wordt er niet gekozen voor spierversterkende oefeningen, omdat de ruimte voor de vaatzenuwbundel hierdoor nog nauwer kan worden. Lichte spierversterkende oefeningen kunnen soms in verloop van tijd geleidelijk gegeven worden.
Mogelijke behandelingen
Behandeling door een ergotherapeut levert soms ook goede resultaten op. Een
ergotherapeut bekijkt de werk-, zit- en slaaphouding en geeft adviezen voor
verbetering hiervan.
Mensendiecktherapeuten geven houdingcorrigerende oefeningen.
Wanneer therapieën geen resultaat hebben en er geen afwijkingen in de bouw van het lichaam zijn, dan kan de arts overwegen operatief in te grijpen. De keuze voor een operatie wordt pas gemaakt als de pijn u ernstig beperkt bij uw bewegingen. Hier is van belang dat er met de specialist goed over gesproken wordt, omdat er risico's aan z'n operatie verbonden zijn.
Bij de operatie wordt de eerste rib verwijderd, eventueel samen met de spieren
die aan de eerste rib zijn vastgehecht. Op deze manier ontstaat voldoende
ruimte voor de vaatzenuwbundel. Bij beschadigingen aan het slagaderlijke stelsel
is het verwijderen van de eerste rib altijd noodzakelijk
Nieuws
NAAST RADIALE NU OOK FOCUSED WAVE THERAPY: DE PIEZOWAVE!!!
PiezoWave De PiezoWave is een door Richard Wolf gecombineerd orthopedische ESWT systeem met de applicatie TPST. Sinds het ...
In oktober 2011 is onze praktijk uitgekozen door het Rijnstate Ziekenhuis, afdeling Orthopedie, specialisatie schouder, om onderdeel ...
In het Golf Experience Center werken wij samen met Club 15: personal en fitnesstraining met persoonlijke begeleiding ...
